Türkiye'de kenevir üretimi: resmî rakamlar

Kenevir lifi üretimi (ton)

Kenevir tohumu üretimi ve alanı — 2020 ile 2024 karşılaştırması

Ekiliş alanı (dekar)

Ekim alanının uzun dönem seyri (hektar)

Türkiye'nin dünya sıralaması

2023 ekim alanının dağılımı — sektör beyanı (doğrulanamadı)

İl bazında üretim: öne çıkan iller ve Samsun'un ölçüsü

Yöntem notu

1. Lif üretimindeki 2022-2023 sıçraması (31 tondan 359 tona) tek yılda on kattan fazladır. Bu ölçekte bir artış, üretim tabanının çok küçük olmasından kaynaklanır; oransal artışlar mutlak büyüklük olmadan okunmamalıdır.
2. Lif ekili alan 2020'de 101 dekardı; 2024'te 8.845 dekara çıktı. Buna karşılık tohum ekili alan aynı dönemde yaklaşık 1,7 kat arttı. Büyüme ağırlıklı olarak lif tarafındadır.
3. Türkiye'nin verimde dünya 4.'sü olması, üretim hacminde 8. olmasıyla birlikte okunmalıdır: yüksek birim verim, küçük alanda üretim yapan ülkelerde sıkça görülür.
4. Ekim izni 2016'da revize edilen yönetmelikle 21 ille sınırlandırılmıştır; bu, alan artışının coğrafi sınırını belirleyen etkendir.
5. Uzun dönem serisi hektar, güncel TÜİK serisi dekar cinsindendir (1 hektar = 10 dekar). İki tablo karşılaştırılırken birim dönüşümü yapılmalıdır: 2019'daki 16 hektarlık lif alanı 160 dekara karşılık gelir; 2024'teki 8.845 dekar ise yaklaşık 885 hektardır.
6. Serinin dibi 2014'tür: tohum ve lif toplamı 1 hektara inmiştir. 2019'daki sıçrama, aynı yıl hazırlanan Eylem Planının uygulamaya konulmasıyla açıklanıyor.
7. Üretimin ekonomik tarafı — dekara verim, maliyet kalemleri ve gayri safi üretim değeri — ayrı bir veri sayfasında ele alınıyor.
8. 2023 ekim alanının dağılımı, arşivdeki tek kaynak olarak bir gazete köşe yazısında aktarılan şirket beyanına dayanıyor. Buna göre üretimin çok büyük bölümü (5.600 dekarın 5.200'ü) tek bir şirketin sözleşmeli üretim ağından geliyor. Doğruysa bu, Türkiye kenevir üretiminin dağınık küçük üretici değil sözleşmeli tek alıcı modeliyle büyüdüğü anlamına gelir — ancak beyan resmî istatistikle karşılaştırılmadı.
9. Aynı beyandaki 5.600 dekarlık 2023 toplamı, TÜİK'in 2024 için verdiği lif (8.845 dekar) ve tohum (7.206 dekar) alanlarının toplamından belirgin biçimde küçüktür. İki rakam arasındaki fark yıl farkından da kaynaklanabilir; aynı yıl için iki kaynak bu arşivde karşılaştırılamadı.
10. Tohum ve lif iki ayrı seri: 2020-2024 arasında tohum üretimi 273 tondan 556 tona (yaklaşık iki kat), lif üretimi 9 tondan 1.216 tona (yüz kattan fazla) çıkmıştır. Aynı bitkiden iki ürün alınsa da büyüme neredeyse tümüyle lif tarafındadır; tohum serisi kaynağın kendi ifadesiyle dalgalı bir seyir izliyor.
11. Tohum üretiminin coğrafyası genişledi: 2015-2018 arasında tohum üretimi yalnızca Samsun'da yapılırken 2019'dan sonra birçok ile dağıldı. Bu tarih, Eylem Planının uygulamaya konulduğu yılla örtüşüyor.
12. Samsun'un 2024 alanı iki kaynakta iki ayrı sayı veriyor: İl Müdürlüğünün kendi duyurusu tohum ve lif kalemlerini ayrı ayrı verip 4.879,515 dekar topluyor, aynı müdürün ajansa açıklaması ise 4.895 dekar diyor. Fark yaklaşık on beş dekardır ve büyük olasılıkla yuvarlamadan ya da izin sürecinin devam etmesinden kaynaklanır; arşiv iki değeri de kaynağıyla birlikte gösterip birini seçmiyor.
13. Samsun'un 3.228,93 dekarlık lif alanı, aynı yıl Türkiye lif ekili alanının (8.845 dekar) yaklaşık %36'sına karşılık gelir; toplam alan üzerinden bakıldığında Samsun'un 4.879,515 dekarı Türkiye toplamının (lif ve tohum birlikte 16.051 dekar) yaklaşık %30'udur. İki oran ancak aynı kalem kendi karşılığıyla karşılaştırıldığında anlam taşır. İl Müdürlüğünün kırılımı ayrıca Samsun'daki alanın üçte ikisinin lif, üçte birinin tohum amaçlı olduğunu gösteriyor — üretimin tek bir ilde ve o ilin iki ilçesinde, Havza ile Vezirköprü'de yoğunlaştığı buradan okunur.
14. Samsun serisinin yönü tek yönlü değil: 2013'te 7 dekara inen alan 2020'de 2.647 dekara (2.633 tohum + 14 lif) çıkmış, 2023'te 1.600 dekara gerilemiş, 2024'te 4.879 dekara yükselmiştir. İl Müdürünün açıklamalarında bu dalgalanma sanayi tarafına bağlanıyor: ürünün alıcısı olmadığı yıllarda üretim düşüyor, Havza'daki tekstil yatırımından sonra yükseliyor.
15. Samsun için 2025 rakamı bir tahmindir, gerçekleşme değil: il müdürünün 8-10 bin dekar beklentisi tabloda bu işaretle veriliyor. Türkiye genelinin 2025 gerçekleşme rakamları bu arşivde doğrulanmadı.
16. Aynı haber kaynağı, kenevir tohumu üretiminin beş yıllık toplamını 1.335 ton olarak veriyor. Bu değer tek bir yıla ait olmadığı için yıl sütunlu tabloya konulmadı; yıllık rakamlarla yan yana okunmamalıdır.
17. Tablo 6 doğrulanamadı. Satırlardaki sayılar bir şirket temsilcisinin saha ziyaretinde verdiği beyandan gelir ve bir köşe yazısında aktarılmıştır. TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri ile kurum duyuruları tarandı, bu sayıları doğrulayan birincil kayıt bulunamadı. Değerler kayıttan silinmedi; doğrulanamadı olarak işaretlendi, grafiklerde kullanılmıyor ve arşivin doğrulanmış değerleriyle aynı ağırlıkta okunmamalıdır.

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı (2025). Stratejik ürün kenevirde hem üretim hem verimlilik artıyor. Anadolu Ajansı, 7 Mayıs 2025 — TÜİK verilerine dayanan haber.
2. Türkiye İstatistik Kurumu (2025). Bitkisel Üretim İstatistikleri. TÜİK Veri Portalı, Tarım istatistikleri.
3. Karaca, Ö. F. ve Yazıcı, L. (2025). Türkiye Kenevir Potansiyelinin Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanılarak Değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 39(1): 35-53. doi:10.20479/bursauludagziraat.1548378
4. Aytaç, S. (2023). Endüstriyel Kenevir Tarımı. Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, bilgilendirme belgesi (23.11.2023).
5. Başer, U. ve Bozoğlu, M. (2020). Türkiye'nin Kenevir Politikası ve Piyasasına Bir Bakış. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi 6(2): 127-135.
6. Uğurlu, M. (2021). Endüstriyel Kenevir Tohum Üretiminin Ekonomik Analizi: Vezirköprü Örneği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi (Journal of the Institute of Science and Technology) 11(Özel Sayı): 3507-3518. doi:10.21597/jist.1028787
7. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2026). Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 31 Ocak 2026, sayı 33154; dayanak: 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun m. 23.
8. Donat, İ. (2023). Kenevir milyarlarca dolar kazandırabilir mi?. Gazete Oksijen, köşe yazısı, 25 Kasım 2023 — Samsun ve Amasya'da saha ziyareti; OMÜ Kenevir Araştırmaları Enstitüsü Müdürü ve özel sektör temsilcisi beyanları.
9. (2025). Stratejik Tarım Ürünü Olarak Kenevir: Yetiştiricilik Aşamaları ve Üretim Potansiyelinin Değerlendirilmesi. Türkçe akademik yayın; TÜİK 2025 ve FAO 2025 verilerini aktarır. — yazar künyesi doğrulanmadı
10. Anadolu Ajansı (2024). Samsun'da kenevir üreticileri az sulamaya rağmen yüksek verim aldı. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürü İbrahim Sağlam'ın AA muhabirine açıklaması ve İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri.
11. T.C. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (2024). Samsun'da Kenevir Üretimi Artıyor. Kurum haber duyurusu; ekiliş alanı tohum ve lif olarak ayrı ayrı verilmiştir.

İlgili sayfalar