Araştırma özeti · KF-ARS-052
Ne sorulmuş
Kenevirin ekim, bakım ve hasat normları nelerdir; Türkiye'de üretim hangi illerde ve hangi ölçekte yapılıyor? Derleme bu iki soruyu 64 kaynaklı literatür ve TÜİK-FAO verisiyle birlikte ele alıyor.
Nasıl ölçülmüş
Çalışma bir deney raporu değil, hakemli bir derlemedir. Dünya verileri FAOSTAT'tan (2014-2018), Türkiye verileri TÜİK Bitkisel Üretim İstatistiklerinden (2015-2019) alınmıştır. Agronomik parametreler 64 kaynaklı literatürden derlenmiş; bir bölümü yazarların kendi kurumsal çalışmalarına, bir bölümü 1964 ile 2020 arasına yayılan yabancı ve yerli kaynaklara dayanıyor. İl düzeyi veriler TÜİK'in kendi tablolarından aktarılmıştır.
Ne bulunmuş
Türkiye'de 2015-2018 arasında kenevir üretimi yalnızca Samsun ilinde yapıldı. 2019'da üretim beş ile yayıldı: tohum amaçlı ekim alanı Samsun'da 297, Kütahya'da 100, Kastamonu'da 85, Kayseri'de 32, Yozgat'ta 15 dekar; tohum dışı ekim alanı Samsun'da 141, Kayseri'de 10, Kastamonu'da 9 dekar oldu. Kütahya ve Yozgat'ta tohum dışı üretim yapılmadı. Üretim miktarında Samsun tohumda 15, tohum dışında 18 ton ile açık ara öndeydi. Agronomik normlar bakımından: vejetasyon süresi lif için yaklaşık 120, tohumluk için yaklaşık 150 gün; uygun toprak pH'ı 6,0-7,5; lif üretiminde dekara 6-9 kg, tohumluk üretiminde 4-5 kg tohum önerilir (1 kg'a yaklaşık 54.000 tohum düşer); sıra aralığı lifte 20-25 cm, tohumlukta 30-40 cm. Gübreleme dekara 8-14 kg azot, 5-8 kg fosfor ve 3,5-8,0 kg potas olarak veriliyor. Tohum amaçlı yetiştirilen kenevirden dekara 600-1000 kg sap alınır; tohum verimi lif tipi çeşitlerde 80-100, yağ tipi çeşitlerde 80-300 kg/da. Derleme Türkiye'de üç yerel hasat yöntemi kaydediyor: Ünye-Fatsa, Gümüşhacıköy ve Kastamonu. Türkiye'de üretilen kenevirin büyük bir kısmının sigara kâğıdı üretiminde hammadde olarak kullanıldığı belirtiliyor.
Ne söylemiyor
İl düzeyi veriler 2019 yılına aittir; sonraki yıllarda üretim başka illere yayılmış olabilir ve bu arşivde 2019 sonrası il verisi doğrulanmadı. Derlemenin agronomik değerleri kendi ölçümü değil, aktarılan literatür değerleridir; bir bölümü 1964 tarihli bir kaynağa kadar gider ve güncel çeşitlerle doğrulanmamıştır. Çalışma 2020'de kabul edilmiştir, dolayısıyla 2016 yönetmeliğine göre 19 ilde izin verildiğini kaydeder; yürürlükteki 2026 yönetmeliğinde bu sayı 21'dir. Metinde bir tutarsızlık vardır: özette tohum yağ oranı %35 verilirken tabloda tüm tohum için %36 görünür.
| İl | Tohum | Tohum dışı | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Samsun | 297 | 141 | Tablo 4 |
| Kütahya | 100 | 0 | Tablo 4 |
| Kastamonu | 85 | 9 | Tablo 4 |
| Kayseri | 32 | 10 | Tablo 4 |
| Yozgat | 15 | 0 | Tablo 4 |
| İl | Tohum | Tohum dışı | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Samsun | 15 | 18 | Tablo 4 |
| Kayseri | 2 | 1 | Tablo 4 |
| Kastamonu | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Kütahya | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Yozgat | 1 | 0 | Tablo 4 |
| Yıl | Tohum alanı (da) | Tohum üretimi (ton) | Lif alanı (da) | Lif üretimi (ton) | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|---|---|
| 2015 | 10 | 1 | Tablo 3 | ||
| 2016 | 25 | 1 | 45 | 7 | Tablo 3 |
| 2017 | 24 | 1 | 46 | 7 | Tablo 3 |
| 2018 | 59 | 3 | 55 | 7 | Tablo 3 |
| 2019 | 536 | 20 | 160 | 19 | Tablo 3 |
| Parametre | Lif için | Tohumluk için | Kaynaktaki yeri |
|---|---|---|---|
| Tohum miktarı | 6-9 kg/da | 4-5 kg/da | |
| Sıra aralığı | 20-25 cm | 30-40 cm | Ekim |
| Hedef bitki yoğunluğu | 60-100 bitki/m² | 40-70 bitki/m² | Tohum miktarı |
| Vejetasyon süresi | ~120 gün | ~150 gün | Kenevir Tarımı |
| Azot | 8-14 kg/da | Gübreleme | |
| Fosfor | 5-8 kg/da | Gübreleme | |
| Potas | 3,5-8,0 kg/da | Gübreleme |
Bu çalışmayı alıntıla
Göre, M. ve Kurt, O. (2021). Bitkisel Üretimde Yeni Bir Trend: Kenevir.
International Journal of Life Sciences and Biotechnology 4(1): 138-157. doi:10.38001/ijlsb.789970
Bu çalışmayı kullanan sayfalar
Aşağıdaki sayfalar bu araştırmaya atıf yapıyor.
TÜİK'in il düzeyi kenevir verisi: 2015-2019 arasında üretimin Samsun'dan beş ile yayılması, ekim alanı ve üretim miktarları.
Tohum miktarı, sıra aralığı, bitki yoğunluğu, gübreleme, ekim zamanı, toprak istekleri, vejetasyon süresi ve verim aralıkları; lif ve tohumluk üretimi için ayrı ayrı.
Erkek ve dişi bitkilerin hasat zamanlamasına göre ayrışan üç yerel yöntem; her birinin lif ve tohum verimine etkisi.
Türkiye kenevir üretiminin merkezi: 2015-2018 arasında üretimin tamamı, 2019'da tohum alanının %55'i Samsun'daydı.
TÜİK lif üretimi, ekiliş alanı ve Türkiye'nin dünya sıralaması.