- Lif uzunluğu
- 15-90 mm (teknik)
- İncelik
- 20-50 tex
- Kopma muk.
- 550-900 MPa
- Nem alma
- 8-12 %
- Uzama
- 2-4 %
- Yoğunluk
- 1,48 g/cm³
Üretim zinciri
Hasat edilen sap doğrudan iplik olmaz. Lifin gövdeden ayrılması için sapın hücre duvarlarını bağlayan pektinin çözülmesi gerekir. Bu işlem havuzlama (retting) olarak adlandırılır ve zincirin kalite belirleyici halkasıdır.[2]
Kronoloji
Hasat
Çiçeklenme başlangıcında, lif olgunluğu en yüksekken biçilir.
Havuzlama
Su veya tarla havuzlamasıyla pektin çözülür, lif gevşer.
Dekortikasyon
Mekanik olarak lif ile şiv birbirinden ayrılır.
Tarama
Kısa lifler ayıklanır, uzun lifler paralel hale getirilir.
İplik
Kuru veya yaş eğirme ile iplik oluşturulur.
Dokuma / örme
Kumaş yüzeyi oluşturulur, ardından terbiye işlemleri gelir.
Havuzlama
Tarla havuzlaması sapı biçildiği yerde bırakır; nem ve mikroorganizmalar işi yapar, maliyet düşük ama sonuç hava koşullarına bağlıdır. Su havuzlaması daha kontrollüdür, ancak su tüketimi ve atık suyun yönetimi ek yük getirir.
Kumaş performansı
Kenevir kumaşı yüksek nem alma kapasitesi ve düşük uzama gösterir. Bu ikisi birlikte, kumaşın formunu koruyan ama serin tutan bir davranışa yol açar. Aşınma direnci pamuğa kıyasla yüksektir; bu nedenle iş giysisi ve çanta gibi ürünlerde tercih edilir.[3]
| Ölçüt | Kenevir | Pamuk | Keten |
|---|---|---|---|
| Kopma muk. (MPa) | 550-900 | 290-600 | 340-1.000 |
| Nem alma (%) | 8-12 | 7-8 | 10-12 |
| Uzama (%) | 2-4 | 6-8 | 2-3 |
| Yoğunluk (g/cm³) | 1,48 | 1,54 | 1,50 |
Yaygın yanlış bilgi
"Kenevir kumaşı her zaman kaba ve serttir." Sertlik lifin doğal özelliği değil, işleme kalitesinin sonucudur. İyi havuzlanmış ve incelikle taranmış liften üretilen kumaş, ketene yakın bir tutum verir; yıkama sayısıyla birlikte yumuşar.
Kenevir nasıl giysilik hâle geliyor
Kenevir lifi sapdan uzun demetler hâlinde çıkar. Pamuk eğirme makineleri belirli bir lif uzunluğu ve inceliği için tasarlandığı için bu demetler sisteme doğrudan girmez. Aradaki adım kotonizasyondur: demetler mekanik, kimyasal ya da enzimatik yöntemlerle daha kısa ve ince liflere ayrılır.
İşlemin bir bedeli var. Demet bölündükçe lif inceleşir ve tutum yumuşar, ama tek lifin taşıdığı yük azalır. Giysilik kumaşta bu takas kabul edilir; halat ya da kompozit takviyesinde kabul edilmez — orada demetin bütünlüğü aranır. Kenevirin tarihsel olarak halat ve çuval lifi sayılmasının nedeni budur; giysilik kullanım, demeti kontrollü biçimde bölen işlemler geliştikten sonra mümkün olmuştur.
Kenevirin pamukla karışım hâlinde eğrilmesi de aynı adımdan geçer. Karışım oranı, kotonize lifin ne kadar inceltildiğine ve hangi eğirme sistemine girdiğine bağlıdır; arşivdeki ölçümlerde bu bilgi verildiğinde ölçüm koşulu satırında belirtilir.
İnceliği hangi sayı anlatıyor
Bir lifin ne kadar ince eğrilebileceğini tex değeri gösterir: bin metre lifin gram cinsinden ağırlığı. Düşük tex ince lif demektir ve giysilik kumaşta doğrudan tutumu belirler.
Arşivdeki bir derlemede aktarılan sıra şöyledir: pamuk 0,2 tex, rami 0,8, jüt 4,5, keten 6,0, sisal 35. Endüstriyel kenevir bu tabloda ayrı bir satır olarak yer almıyor — sıralamada geçen "sun keneviri" (Crotalaria juncea) başka bir bitkidir. Liflerin karşılaştırması bast lifleri sayfasında.
Mukavemet tarafında tek bir sayı vermek mümkün değil. Arşivdeki bir ölçüm kenevirde çapı 30 mikrometrenin altındaki numunelerde 1.256 MPa, 30-50 mikrometre arasında 529 MPa bildiriyor — aynı lifte iki katı aşan fark. Numune çapı, ölçüm boyu ve bitkinin olgunluğu değeri değiştirir; bu yüzden ölçüm koşulu belirtilmemiş bir mukavemet sayısı karşılaştırılamaz.
Sık sorulan sorular
Kaynakça
Metin içindeki numaralar aşağıdaki künyelere karşılık gelir. Biçim: Yazar, Kurum / Dergi, Yıl.
İlgili maddeler
Bu maddeyle doğrudan bağlantılı, kütükte kayıtlı sayfalar.
Kenevir kumaşta ısıl konfor: nem yönetimi, hava ve buhar geçirgenliği ölçümleri ve kumaş yapısının belirleyici rolü.
Endüstriyel kenevirin tanımı, ürün akışları ve kullanım alanları.
Bast liflerinin selüloz ve lignin içeriği, incelik, mukavemet aralıkları ve kullanım alanları; tek bir sayıyla sıralama yapmanın neden mümkün olmadığı.
İşleme zincirinin hangi adımının lif mukavemetini belirlediğine dair ölçüm ve derleme bulguları.
Kenevir lifi ile pamuk lifinin yapısal farkları, kumaşa yansıması ve tarla koşullarındaki ayrımlar; hangi değerlerin karşılaştırılabilir olduğu.
Kenevir ile ketenin lif yapısı, işleme adımları ve aynı deneyde ölçülen kompozit dayanımı; iki lifin nerede ayrıştığı.
Tohum ve lif üretiminin ekim yoğunluğu, hasat zamanı, çeşit seçimi ve işleme zinciri bakımından ayrışması; Türkiye'de iki ürünün ekiliş alanı seyri.
Kenevir sapının lif ve şiveye ayrılmasından iplik ve kumaşa uzanan zincir; Türkiye'deki tesisler, üretimin nereye gittiği ve zincirdeki kopukluk.
Kenevir lif demetlerinin pamuk eğirme sistemlerinde işlenebilecek incelik ve uzunluğa getirilmesi.
Kenevir lifinin pamukla karıştırılarak vorteks eğirme sisteminde iplik hâline getirilmesini inceleyen çalışmanın sorusu, karışım oranları ve ölçtüğü iplik özellikleri.
Kenevir ve keten lifiyle aynı koşullarda üretilen epoksi kompozitlerin çekme, eğilme, katmanlar arası kesme, darbe ve sertlik değerlerinin karşılaştırıldığı çalışma.
Tekirdağ'da aynı yapıda örülen beş kumaşın (pamuk, keten, kenevir ve iki pamuk karışımı) boyanma, mekanik ve konfor özelliklerinin karşılaştırıldığı çalışma.